हिउँमा हराएका सपना

-दीपेन्द्र पहारी
  पर्यटनविद्

पाकिस्तानको काराकोरम हिमशृङ्खलामा उभिएको ८,०४७ मिटर अग्लो ब्रोड पिक त्यस दिन पनि उस्तै थियो—विशाल, चिसो र आकाशसँग संवाद गरिरहेको। संसारका विभिन्न देशबाट आएका आरोहीहरूका लागि त्यो केवल एउटा हिमाल थिएन। कसैका लागि जीवनको अर्को सपना थियो, कसैका लागि आफ्नो सीमालाई चुनौती दिने यात्रा, र कसैका लागि हिमालसँग बिताउन चाहेको जीवनकै सबैभन्दा सुन्दर क्षण। तर जुलाई ३०, २०२६ को दिन, त्यो सपना अचानक हिउँको एउटा भीषण गर्जनभित्र हरायो। एउटा हिमपहिरो आयो, र दस जना आरोहीहरूको संसार एकैछिनमा बदलियो।
त्यो अन्तर्राष्ट्रिय टोलीमा नेपालका चर्चित पर्वतारोही निर्मल “निम्स दाइ” पुर्जा, नेपाली आरोही पुरबहादुर गुरुङ “युक्त”, तथा अन्य नेपाली र विभिन्न देशका आरोहीहरू थिए। उनीहरू सँगै थिए—देश फरक थियो, भाषा फरक थियो, जीवनका कथाहरू फरक थिए, तर त्यो दिन उनीहरूको सपना एउटै थियो—ब्रोड पिकको उचाइतिर अघि बढ्ने। हिमालको यात्रामा यस्तै हुन्छ; मानिसहरू आ–आफ्नो देशबाट आउँछन्, तर डोरी समातेपछि सबैको भाग्य एउटै बाटोमा गाँसिन्छ।
सायद त्यो बिहान पनि उनीहरूले आकाशतिर हेरेका थिए। कसैले घरमा रहेका परिवारलाई सम्झिएका थिए होलान्। कसैले आफ्नो अघिल्लो हिमाल सम्झिएका थिए होलान्। कसैले चुचुरोमा पुगेर खिच्ने तस्बिरको कल्पना गरेको थिए होलान्। अनि कसैले मनमनै सोचेका थिए होलान्—“यो यात्रा सफल भएपछि म घर फर्कनेछु।” तर हिमालमा मानिसले बनाएका योजनाभन्दा प्रकृतिको निर्णय धेरै शक्तिशाली हुन्छ। ब्रोड पिकको चिसो हिउँमा अघि बढिरहेका ती मानिसहरूलाई सायद थाहा थिएन, केही क्षणपछि उनीहरूको जीवनको सबैभन्दा ठूलो चुनौती चुचुरो होइन, आफूमाथि खस्न लागेको हिउँको विशाल समुद्र हुनेछ।
दिउँसोतिर अचानक हिमाल गर्जियो। माथिबाट आएको हिमपहिरोले आरोहण गरिरहेको टोलीलाई आफ्नो चपेटामा लियो। केही क्षणअघि जहाँ मानिसहरू सास फेर्दै, डोरी समाउँदै र एक–एक पाइला अगाडि बढिरहेका थिए, त्यहाँ अचानक हिमपहिरो फैलियो। सञ्चार सम्पर्क टुट्यो। संसारसँग उनीहरूको आवाज एकाएक मौन भयो। बेसक्याम्पमा प्रतीक्षा गरिरहेका मानिसहरूका लागि त्यो मौनता सम्भवतः जीवनकै सबैभन्दा लामो र सबैभन्दा पीडादायी मौनता थियो।
पहिलो समाचार आयो—दस जना आरोही सम्पर्कविहीन छन्। त्यसपछि आशा र डरबीचको लामो संघर्ष सुरु भयो। उद्धार टोलीहरू परिचालित भए। हेलिकोप्टर, स्थानीय पर्वतारोही र उद्धारकर्मीहरूले हिमालको कठिन भूभागमा खोजी सुरु गरे। तर ब्रोड पिकले आफ्नो क्रूर रूप देखाइरहेको थियो। मौसम, उचाइ र दुर्गम भूगोलले उद्धार कार्यलाई कठिन बनाइरहेको थियो। खोजीका क्रममा शवहरू भेटिन थाले। आशा बिस्तारै एउटा कठोर यथार्थमा बदलिँदै गयो।

नेपालका लागि यो समाचार केवल एउटा अन्तर्राष्ट्रिय पर्वतारोहण दुर्घटना थिएन। हिमालसँग जीवन बिताएका आफ्नै मानिसहरू त्यस सेतो विपत्तिमा हराएका थिए। निम्स दाइ—जसले संसारका १४ वटा आठ हजार मिटरभन्दा अग्ला हिमालहरू असाधारण गतिमा आरोहण गरेर विश्व पर्वतारोहणमा आफ्नो नाम स्थापित गरेका थिए—अब अर्को हिमालको काखमा सधैँका लागि निदाएका थिए। उनीसँगै पुरबहादुर गुरुङ “युक्त” लगायत नेपाली आरोहीहरू पनि त्यो दुर्घटनाको पीडादायी कथाको हिस्सा बने। हिमालसँग जीवन बिताउने मानिसहरूलाई हिमालले नै आफ्नो मौन काखमा लियो।
हिमाल आरोहीहरूका लागि चुचुरो केवल एउटा गन्तव्य होइन। त्यहासम्म पुग्न वर्षौंको अभ्यास हुन्छ, परिवारबाट टाढा बिताएका दिनहरू हुन्छन्, असफलताहरू हुन्छन्, चोटहरू हुन्छन् र फेरि उठेर हिँड्ने साहस हुन्छ। निम्स दाइ र उनका साथीहरूका लागि पनि ब्रोड पिक अचानक सुरु भएको यात्रा थिएन। उनीहरूको पछाडि अनगिन्ती हिमाली कथाहरू थिए। उनीहरूलाई हिउँको भाषा थाहा थियो, उचाइको पीडा थाहा थियो र मृत्यु कति नजिक आउन सक्छ भन्ने पनि थाहा थियो। तर कहिलेकाहीँ अनुभव, साहस र तयारीभन्दा पनि शक्तिशाली प्रकृतिको एउटा क्षण हुन्छ। ब्रोड पिकमा त्यही क्षण आयो।
संसारभरिका पर्वतारोहीहरूको एउटा अनौठो परिवार हुन्छ। उनीहरू देशले मात्र जोडिएका हुँदैनन्, हिमालले जोडिएका हुन्छन्। त्यसैले दुर्घटनापछि पाकिस्तानदेखि नेपालसम्म र संसारका पर्वतारोहण समुदायहरूमा एउटै शोक फैलियो। इस्लामाबादमा उनीहरूको सम्झनामा दीप प्रज्वलन गरिएको थियो। उद्धारकर्मीहरूले अत्यन्त कठिन परिस्थितिमा शवहरू खोज्ने र तल ल्याउने प्रयास जारी राखे। त्यो क्षण केवल उद्धार कार्य थिएन; त्यो हिमालमा हराएका मानिसहरूलाई अन्तिम सम्मानका साथ घर फर्काउने संघर्ष थियो।
सायद त्यस दिन हिमालमाथि उभिएका ती दस जना मानिसमध्ये कसैले अन्तिम पटक आफ्नो घर सम्झेका थिए। कसैले आमा, बुबा, श्रीमती, श्रीमान् वा बच्चाहरूको अनुहार सम्झिएका होलान्। कसैले सायद आफ्नो फोनमा रहेको परिवारको तस्बिर हेरेको होलान्। तर हिमपहिरो आउँदा समयले मानिसलाई बिदाइ गर्ने अवसर पनि दिँदैन। एक क्षणअघि भविष्यका योजना हुन्छन्; अर्को क्षण प्रकृतिले ती सबै योजनामाथि हिउँको बाक्लो तह ओछ्याइदिन्छ।

यही नै पर्वतारोहणको सबैभन्दा पीडादायी सत्य हो। मानिस हिमालमाथि विजय प्राप्त गर्न जान्छ, तर अन्ततः उसले प्रकृतिसँग युद्ध होइन, संवाद गरिरहेको हुन्छ। कहिलेकाहीँ हिमालले उसलाई चुचुरोको दृश्य दिन्छ। कहिलेकाहीँ थकित शरीरलाई सुरक्षित रूपमा घर फर्काउँछ। तर कहिलेकाहीँ, कुनै चेतावनीबिना, उसले आफ्नै काखमा एउटा जीवनलाई सधैँका लागि राखिदिन्छ।
ब्रोड पिकको त्यो दुर्घटनाले फेरि सम्झायो कि पर्वतारोहण केवल कीर्तिमान, चुचुरो र सफलताको कथा मात्र होइन। यसभित्र परिवारको प्रतीक्षा पनि हुन्छ। बेसक्याम्पमा रेडियोतिर कान लगाएर बसिरहेको साथी पनि हुन्छ। घरमा फर्किने दिन गन्दै बसेका प्रियजनहरू पनि हुन्छन्। एउटा आरोही हराउँदा हिमालमा एउटा शरीर मात्र हराउँदैन; कतै एउटा घरको उज्यालो निभ्छ, एउटा परिवारको प्रतीक्षा अधुरो हुन्छ र एउटा सपना सदाका लागि सम्झनामा बदलिन्छ।
आज ब्रोड पिक फेरि उस्तै उभिएको छ। काराकोरमको हावाले फेरि त्यसका हिउँहरू छोइरहेको छ। हिउँले फेरि आफ्ना पुराना पदचिह्नहरू मेटिसकेको छ। सायद त्यही बाटोबाट भविष्यमा अरू आरोहीहरू पनि चुचुरोतर्फ जानेछन्। तर जुलाई ३०, २०२६ को त्यो दिन हिमालको इतिहासमा एउटा मौन अध्याय बनेर रहनेछ—जहाँ संसारका विभिन्न कुनाबाट आएका दस जना मानिस एउटै सेतो आँधीमा परे र मानव साहसको कथा एकैछिनमा राष्ट्रिय सीमाभन्दा ठूलो साझा शोकमा बदलियो।
निम्स दाइ, युक्त र उनीहरूका साथीहरू अब केवल दुर्घटनाका नामहरू होइनन्। उनीहरू ती मानिसहरू हुन्, जसले आकाशलाई नजिकबाट हेर्ने सपना देखे। उनीहरू ती मानिसहरू हुन्, जसले सामान्य जीवनको सीमाभन्दा माथि उक्लेर संसारलाई देखाउन चाहे कि मानिसको सपना कति अग्लो हुन सक्छ। उनीहरू चुचुरोको खोजीमा निस्केका थिए, तर अन्ततः उनीहरू आफैँ हिमालको इतिहासको एउटा अमर कथा बने।
आज पनि काराकोरममाथि हावा चल्दा, ब्रोड पिकको सेतो हिउँहरूमा घाम पर्दा, यस्तो लाग्न सक्छ—कतै हिउँभित्र ती अधुरा पाइला अझै बाँकी छन्। उनीहरू फर्किएनन्, तर उनीहरूको यात्रा सकिएको छैन। किनकि पर्वतारोहीको शरीर हिमालको काखमा हराउन सक्छ, तर उसको सपना कहिल्यै हिउँभित्र पुरिँदैन।
त्यो दिन दस जना मानिस चुचुरोतर्फ हिँडेका थिए। तर साँझसम्म संसारले दसवटा सपना गुमायो। थाहा छ, कुनै शब्दले आफ्नो प्रियजन गुमाउँदाको पीडा कम गर्न सक्दैन । यधपी, हिमपहिरोमा ज्यान गुमाएका सम्पूर्ण साहसी आरोहीहरूप्रति हार्दिक श्रद्धाञ्जली अनि यस अपूरणीय क्षतिको घडीमा दिवंगत आरोहीहरूका सम्पूर्ण परिवारजन, आफन्त, साथीभाइ र पर्वतारोहण समुदायप्रति गहिरो समवेदना । ब्रोड पिक आज पनि उभिएको छ—मौन, विशाल र निर्दोषजस्तो।तर त्यसको हिउँभित्र अब एउटा कथा सधैँका लागि बाँचेको छ—साहसको कथा, मित्रताको कथा, प्रतीक्षाको कथा र कहिल्यै पूरा नभएको घर फर्कने यात्राको कथा।